Rouge et Noir ve Simplo: Beyaz Yıldızdan Önceki Montblanc

Markanın bugünkü kimliğini oluşturan iki unsur — beyaz altı köşeli yıldız ve Montblanc adı — şirketin ilk kalemlerinde yoktu. 1900'lerin başında üretilen o kalemlerin kapağının tepesinde kırmızı bir başlık vardı ve gövdede bambaşka bir şirket adı yazıyordu.

Bu dönem bugün Türkiye'deki ikinci el dolaşımının neredeyse tamamen dışında. Yine de bilmeye değer: erken dönem işaretlerini tanımak, karşınıza çıkan "1910 model Montblanc" ilanlarının ezici çoğunluğunu birkaç saniyede elemenizi sağlıyor.

Şirket 1906'da kuruldu. Üretim tarafında Berlinli mühendis August Eberstein, finansman tarafında Hamburglu bankacı Alfred Nehemias vardı. Kuruluş şehri konusunda kaynaklar tutarsız — kimi Berlin, kimi Hamburg diyor — ve bu tutarsızlığın nedeni büyük olasılıkla kurucuların iki farklı şehirden gelmesi.

İlk ticari ad Simplizissimus-Füllhalter oldu, kısa süre sonra Simplo Filler Pen Co. GmbH'ye dönüştü ve şirket bu adı 1934'e kadar taşıdı. İşletmeyi erken dönemde Wilhelm Dziambor, Christian Lausen ve Claus Johannes Voss devraldı. Montblanc adı 1910'da ikinci bir ürün hattı olarak kullanılmaya başlandı; şirketin resmen Montblanc adını alması ise 1934'ü buldu.

İlk ürün hattı Rouge et Noir 1909'da çıktı. Adın nereden geldiği tartışmalı: rulette kırmızı ve siyaha aynı anda oynamaya gönderme olduğu açıklaması da, Stendhal'in romanına atıf olduğu iddiası da dolaşımda ve ikisi de doğrulanmış değil. Aynı şekilde, Montblanc adının bir iskambil oyunu sırasında seçildiği hikâyesi marka anlatısıdır ve arşiv kaydıyla desteklenmiyor.

Beyaz altı köşeli yıldız 1913'te benimsendi; yukarıdan bakılan karlı Mont Blanc zirvesini temsil ettiği söylenir. Yıldızın altı kolunun zirveden inen altı buzul vadisini simgelediği yorumu ise yalnızca markanın kendi anlatımında geçiyor. Çok tekrarlanan bir başka iddia — 1937'de gelen üç kapak halkasının üç ortağı simgelediği — de şirket arşivinden doğrulanmış değil.

Rouge et Noir siyah sert kauçuk, yani ebonit gövdeliydi ve safety dolum sistemi kullanıyordu. Safety kalemde gövdenin altındaki düğme çevrildiğinde uç ve besleyici gövdenin içinden dışarı çıkar; kullanılmadığında uç tamamen içeri çekilir ve kalem sızdırmaz biçimde kapanır.

Bu sistemin mantığını anlamak için dönemin sorununu hatırlamak gerekiyor. Cepte taşınan erken dolma kalemler mürekkep sızdırıyordu ve bu, kalemin gündelik kullanıma yayılmasının önündeki en büyük engeldi. Safety mekanizması, ucu mürekkep haznesinin içine hapsederek sorunu mekanik olarak çözdü — pahalı ve kırılgan bir çözümdü ama işe yarıyordu.

Erken Rouge et Noir kalemlerinde uçta "Simplo" damgası, gövdede Simplo Filler Pen Co. baskısı ve 14 ayar altın uç bulunur; hava deliği kalp biçimindedir. Kırmızı başlıklı model Almanya'da 1921 dolaylarında "Rotkäppchen" adıyla satıldı, ihracatta ise Rouge et Noir adı bir süre daha kullanıldı.

Şirketin uluslararası hedefi de erken dönemde belliydi: 1910 itibarıyla Paris, Barselona ve Londra'da temsilcilikleri vardı. Bugün Montblanc denince akla gelen küresel lüks konumlandırmanın tohumu, henüz adı Simplo olan bir şirketin ilk on yılında atılmış görünüyor. Marka kimliğinin de bu dönemde oturmadığını hatırlamakta fayda var: ürün hattı adı, şirket adı ve amblem birbirinden bağımsız olarak, yıllar içinde ayrı ayrı değişti.

Gerçek bir erken dönem örneğinde üç işareti birlikte arayın: uçta Simplo damgası, gövdede Simplo Filler Pen Co. baskısı ve kapak tepesinde kırmızı başlık — beyaz yıldız değil. Bu üçlünün eksik olduğu her kalem için satıcıdan açıklama isteyin.

Malzeme de konuşur. Sert kauçuk zamanla oksitlenip kahverengiye, hatta yeşilimsi bir tona döner. Bu solma bir kusur değil yaş göstergesidir. Aksine, aşırı parlak ve kusursuz siyah görünen bir "1910 ebonit gövde" şüphe uyandırmalıdır: ya yeniden boyanmıştır ya da kalem sanıldığı kadar eski değildir.

Mekanizmayı zorlamayın. Safety sisteminin iç mili kırıldığında yedek parça pratikte bulunmuyor ve kalem çalışır olmaktan çıkıyor. Alım sırasında ucu birkaç kez yavaşça çıkarıp içeri aldırın; takılma varsa satıcıdan restorasyon geçmişini sorun.

Son olarak şirketin sonraki sahiplik zinciri: Montblanc 1977'de Alfred Dunhill Ltd. tarafından satın alındı ve 1993'te Richemont grubuna dahil oldu. Bu, kalemin üzerindeki damgaları okurken arka planda tutulması gereken bir bilgi; markanın yüz yılı aşkın geçmişinde üretim, mülkiyet ve konumlandırma birden fazla kez el değiştirdi.