Parker 51

Çoğu kalem hikâyesi bir siluetle başlar; Parker 51'inki bir sıvıyla başlar. Parker 1930'ların sonunda kâğıda değer değmez kuruyan, alkali yapıda bir mürekkep üzerinde çalışıyordu. Fikir cazipti — kurutma kâğıdından kurtulmak — ama iki sorun doğurdu: bu mürekkep dönemin çoğu plastiğini aşındırıyor, ucun ağzında beklediği anda da kuruyup akışı kesiyordu.

51'in tanıdık görüntüsü bu iki sorunun çözümünden çıktı. Uç, buharlaşmayı yavaşlatmak için bir kapüşonun altına çekildi; kapüşonun altına, ucu besleyen ve mürekkep dengesini tutan bir kollektör yerleştirildi. Gövde için DuPont'un akriliği Lucite seçildi; aktarıldığına göre dönemin plastikleri arasında bu mürekkebin aşındırıcılığına dayanabilen tek malzeme buydu. Yani 51 modern görünmek istediği için modern görünmüyor — ortada dayanılması gereken bir kimya vardı.

Tasarım 1939'da tamamlandı ve kalem adını Parker'ın 51. kuruluş yılından aldı. İsim yerine sayı seçilmesinin gerekçesi pratikti: bir sayının uluslararası pazarlarda çevrilmesi gerekmiyordu. Aynı ad, uyumlu çalıştığı mürekkebe de verildi. Burada yaygın bir yanlışı düzeltmek gerekir — ad, P-51 Mustang uçağından gelmez; Parker sonradan reklamlarında bu tesadüften yararlanmıştır.

Kapüşonlu uç düzeneğinin patenti Marlin S. Baker adına 6 Ocak 1939'da başvuruldu ve 3 Aralık 1940'ta US 2.223.541 numarasıyla verildi. Fikrin kökeni daha eskiye, Russell T. Wing'in 1937 tarihli US 2.187.528 patentine dayanır; Parker bu patenti 1938 başında toptan satışın çok küçük bir yüzdesi karşılığında lisansladı. Kalem 1941'de Vacumatic'in yerine ürün gamının tepesine yerleşti ve 12,50 dolardan satışa çıktı.

Toplam satış için kesin bir rakam yoktur. Kaynaklar 20 ile 50 milyon arasında rakamlar aktarır; bu geniş aralığın sebebi basittir — şirketin ilk on iki milyondan sonra saymayı bıraktığı aktarılır. Tek ve kesin bir sayı veren kaynaklara temkinli yaklaşmakta fayda var.

51'in otuz yıllık üretim ömrü tek bir kalem değil, birbirinden hatırı sayılır ölçüde ayrılan kuşaklar üretti. 1941-1948 arası Vacumatic dolumluydu. 1948'de Aerometric'e geçildi: şeffaf Pli-Glass PVC keseli ve içinde gümüş bir nefes borusu taşıyan bu sistem hem daha basit hem daha dayanıklıydı — nefes borusunun işlevlerinden biri, uçakla seyahatte basınç düşerken sızıntıyı önlemekti.

Aralarda kısa ömürlü sürümler var: 1946-1947'nin Red Band'i, 1961-1963 arasında denenip iki model yılı sonra bırakılan kartuş/konvertör sürümü ve son seri MKIII (1969-1972). Renk paleti de dönemi ele verir. Vacumatic yıllarında Midnight Black, Dove Gray, Cedar Blue, Cordovan Brown, Buckskin Beige, Yellowstone Yellow ve Nassau Green; Aerometric yıllarında siyah, lacivert, gri, bordo, teal, orman yeşili, kakao ve 1949'da bırakılan Plum sayılabilir.

Uç ve donanım tarafında iki ad sık geçer: ekonomik kademe olan “51 Special”da altın yerine sekiz metalli Octanium paslanmaz çelik uç kullanıldı; kapaklarda ise Parker'ın mat paslanmaz çeliği Lustraloy standarttı.

51 hakkında en çok tekrarlanan cümle, onun “II. Dünya Savaşı'nı bitiren kalem” olduğudur. Bu bir olgu değil, savaş dönemi üretim kısıtını ve kıtlığı arzuya çeviren bir reklam dilidir. Gerçek, sloganın izin verdiğinden daha ayrıntılı ve daha ilginç.

7 Mayıs 1945'teki Reims teslim töreninde Parker 51 kullanıldığı belgeleniyor. Referans kaynaklara göre Eisenhower'ın iki 51'i vardı: belgeyi imzalayan Bedell Smith altın kapaklı Buckskin Beige örneği kullandı, Jodl ilk imzasını Dove Gray örnekle attı, kalan üç kopyayı ise Yüzbaşı Harry Butcher'ın karmen kırmızısı Sheaffer Valiant'ıyla imzaladı. Eisenhower törende bulunmadı; Almanlar imzalamadan önce onlarla görüşmeyi reddetmişti. Buckskin Beige kalem bugün Truman Kütüphanesi koleksiyonunda, Butcher'ın Sheaffer'ı Eisenhower Kütüphanesi'nde. Yani “bütün teslim belgeleri bir Parker 51 ile imzalandı” cümlesi kurulamaz.

Fiyatın en büyük belirleyicisi Vacumatic/Aerometric ayrımıdır. Aerometric'lerde orijinal Pli-Glass kese çoğu zaman hâlâ çalışır durumdadır ve restorasyon ucuzdur; Vacumatic'lerde diyafram neredeyse kesinlikle çürümüştür. İlandaki “doldurup yazıyor” ifadesine değil, diyaframın değiştirilip değiştirilmediğine bakın.

Barelde tarih kodu vardır ve okuması öğrenmeye değer: 1940'larda rakamın etrafındaki nokta sayısı çeyreği verir (üç nokta 1. çeyrek, noktasız 4. çeyrek), 1950'den sonra iki haneli koda geçilir. Nadirlik sıralamasında Vacumatic dönemi tek mücevherli Buckskin Beige başı çeker; Red Band örneklerinin çoğu siyah masa kalemidir, renkli olanı çok zor bulunur; MKIII'te ise Rage Red en az rastlanan renktir.

İki tuzak daha var. MKIII'ler yumuşak enjeksiyon plastiğinden üretildiği için çizilir ve büzüşür — “yeni gibi parlak 51” ilanlarında model kuşağını mutlaka doğrulayın. Kapak, gövde ve uç ise kalemler arasında sık takas edildiğinden üçünün dönem uyumunu ayrı ayrı kontrol etmek gerekir. Son olarak, 1972 sonrası Arjantin kaynaklı gayriresmî üretimin de piyasada dolaştığını hatırda tutun.